Dziewanna, przez wielu nazywana królową łąk, to roślina o pięknych, złocistych kwiatach, którą spotkać można zarówno w strefie umiarkowanej, jak i w cieplejszych rejonach świata. Od wieków odgrywa ważną rolę w medycynie ludowej, gdzie jest ceniona za swoje wszechstronne właściwości prozdrowotne. Dowiedz się, na co pomaga dziewanna, jak ją stosować i kiedy należy zachować szczególną ostrożność podczas jej przyjmowania.
Dziewanna – co to za roślina?
Dziewanna (łac. Verbascum L.) to dwuletnia roślina należąca do rodziny trędownikowatych. Naturalnie występuje w suchych i dobrze nasłonecznionych miejscach, zwłaszcza na ugorach, skarpach, przydrożach i nieużytkach. Charakteryzuje się dużą odpornością i zdolnością wzrostu w ubogich glebach. W obrębie rodzaju Verbascum występuje ponad 300 gatunków, jednak w ziołolecznictwie wykorzystywane są 3 z nich:
- dziewanna wielkokwiatowa (łac. Verbascum densiflorum Bertol.);
- dziewanna drobnokwiatowa (łac. Verbascum thapsum L.);
- dziewanna kutnerowata (łac. Verbascum pholomoides L.).
Roślina osiąga imponującą wysokość – nawet do 3 metrów. Wyróżnia się strzelistą budową i charakterystycznymi, żółtymi kwiatami o lekko dzwonkowatym kształcie, ułożonymi w formie kłosa. Liście są duże, eliptyczne, z falistymi brzegami i pokryte miękkim, srebrzystym meszkiem. Owoce mają postać torebki, która po dojrzeniu rozdziela się na 2 części zawierające liczne, drobne nasiona.
Surowcem zielarskim są kwiaty dziewanny, nazywane również koroną dziewanny. Zbiera się je w okresie pełnego kwitnienia, a następnie szybko suszy w warunkach chroniących przed światłem i wilgocią. Taki proces pozwala na zachowanie ich cennych właściwości wspierających zdrowie.
Właściwości dziewanny
Kwiaty dziewanny są cennym źródłem związków bioaktywnych, takich jak:
- polisacharydy (śluz roślinny);
- saponiny (np. werbaskosaponina);
- flawonoidy (np. diosmina, rutyna);
- irydoidy (aukubina, katalpol, harpagid);
- glikozydy fenyloetanoidowe (werbaskozyd);
- karotenoidy;
- garbniki.
Z tego powodu dziewanna od wieków była wykorzystywana w medycynie ludowej, szczególnie w przypadku wsparcia dróg oddechowych.
Sprawdź też, jaka jest rola witaminy C w organizmie.
Właściwości wspierające drogi oddechowe
Dziewanna stosowana jest przede wszystkim jako środek wspomagający w dyskomforcie związanym z drogami oddechowymi. Zawarte w niej saponiny:
- wspierają wydzielanie śluzu i ułatwiając jego usuwanie z oskrzeli;
- wspomagają rozrzedzać zalegającą wydzielinę, co przynosi ulgę i pomaga oczyścić drogi oddechowe.
Napary i syropy z dziewanny tradycyjnie poleca się zatem, aby wesprzeć górne drogi oddechowe w okresie jesienno-zimowym oraz wspomóc układ odpornościowy.
Właściwości wspierające błony śluzowe
Śluzy roślinne obecne w kwiatach dziewanny pomagają w tworzeniu cienkiej warstwy na błonach śluzowych gardła i krtani, która może wspierać;
- nawilżanie podrażnionych miejsc;
- ochronę przed dalszymi uszkodzeniami;
- łagodzenie uczucia suchości i drapania w gardle.
Dzięki temu dziewanna jest wsparciem dla suchego gardła i krtani.
Kwiat dziewanny – właściwości wspierające układ odpornościowy
Z uwagi na szereg związków aktywnych np. flawonoidy i saponiny, dziewanna jest cenionym surowcem zielarskim dla wsparcia układu odpornościowego. Wspiera reakcję odpornościową poprzez korzystny wpływ na stymulację makrofagów, będące komórkami układu immunologicznego. Ponadto flawonoidy wykazują silne właściwości antyoksydacyjne, dzięki którym chronią komórki przed stresem oksydacyjnym.
Dowiedz się więcej na temat: werbena dla dobrej kondycji układu oddechowego i skóry.
Dziewanna a układ pokarmowy i moczowy
W medycynie ludowej dziewannę stosowano nie tylko przy dyskomforcie ze strony układu oddechowego, ale też jako wsparcie pracy układu pokarmowego i moczowego.
- Dzięki zawartości śluzów roślinnych, irydoidów i garbników dziewanna wspiera powlekanie błon śluzowych żołądka.
- Dziewanna wspomaga usuwanie nadmiaru płynów z organizmu, przez co pomaga usprawnić oczyszczanie dróg moczowych.
Zastosowanie dziewanny
Dziewannę możemy znaleźć w wielu produktach dostępnych na rynku zielarskim i aptecznym. W przypadku stosowania wewnętrznego występuje w formie:
- tabletek lub kapsułek –. Zawierają skoncentrowane ekstrakty z kwiatów dziewanny lub jej połączenia z innymi ziołami, stanowią wygodną formę podania;
- syropów z dziewanny – syropy często łączą dziewannę z miodem lub innymi ziołami, takimi jak tymianek czy prawoślaz;
- ziołowych herbat i naparów – przygotowywane z suszonych kwiatów dziewanny. Napar można stosować też zewnętrznie, np. do przemywania skóry lub jako płukankę do ust i gardła.
Kwiaty dziewanny znajdują zastosowanie także w preparatach do pielęgnacji skóry i włosów, gdzie są dostępne jako:
- maści i kremy pielęgnacyjne,
- kosmetyki do cery problematycznej,
- szampony i odżywki do włosów.
Przeciwwskazania
Dziewanna jest środkiem pochodzenia naturalnego wspierającym zdrowie, jednak istnieją pewne grupy osób, które nie powinny jej stosować. Są to przede wszystkim:
- osoby z nadwrażliwością na substancje aktywne zawarte w roślinie;
- kobiety w ciąży i karmiące piersią, z uwagi na ograniczoną dostępność badań dotyczących ich stosowania w tej grupie.
Kwiat dziewanny – podsumowanie
Dziewanna to roślina o wszechstronnym działaniu, wykorzystywana zarówno w tradycyjnej, jak i współczesnej fitoterapii. Wykorzystywana jest jako wsparcie układu odpornościowego oraz układu oddechowego. Szczególnie polecana w okresach jesienno-zimowych, przy osłabionej odporności.
Bibliografia
- Ali N., Shah S., Shah I., Ahmed G., Ghias M., Khan I., Ali W., Anthelmintic and relaxant activities of Verbascum Thapsus Mullein, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3350428/, [dostęp online: 21.07.2025].
- Brownstein K., Gargouri M., Folk W., Gang D., Iridoid and phenylethanoid/phenylpropanoid metabolite profiles of Scrophularia and Verbascum species used medicinally in North America, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32754008/, [dostęp online: 21.07.2025].
- McCarthy E., O’Mahony J., What’s in a Name? Can Mullein Weed Beat TB Where Modern Drugs Are Failing?, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2952292/, [dostęp online: 21.07.2025].
- Zielińska-Pisklak M., Szeleszczuk Ł., Dziewanna – starosłowiańska bogini wiosny, https://www.researchgate.net/publication/288103857_Dziewanna_-_staroslowianska_bogini_wiosny, [dostęp online: 21.07.2025].
